در این مقاله به بررسی اجمالی قانون کار و تامین اجتماعی ایران و نکات حائز اهمیت آنها میپردازیم.
قانون کار در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران:
- اجبار افراد به کار معین و بهرهکشی از کار دیگری ممنوع است.
- هرکس حق دارد شغلی را که به آن مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست، برگزیند.
تعریف کار
هر فعاليت فکري يا بدني که به منظور کسب درآمد (نقدي يا غير نقدي) صورت پذيرد و هدف آن توليد کالا و يا ارائه خدمت باشد، کار محسوب مي شود.
- هر نوع کوششي که خوشي ايجاد کند يا به خاطر لذتي صورت گيرد، کار نيست.
- کار يکي از عوامل توليد است که براي توليد ثروت انجام ميگيرد.
تاريخچه قانون کار
تصويب اين قانون نتيجه مبارزات شوراي متحده مرکزي اتحاديههاي کارگري و زحمتکشان ايران بود. اولين بار در قانون مدني مصوب سال ١٣٠٧ در مواد ٥١٢ و ٥١٥ راجع به اجاره اشخاص خدمه و کارگر بحث گرديده است. مجلس دو سال بعد از ارائه توسط دولت، حاضر به بررسي آن شد اولين قانون کار ايران در 1328 توسط مجلس شوراي ملي در 21 ماده و 15 تبصره تصويب شد.
شرکت نفت انگليس حاضر به پذيرش اين قانون نشد و در پي آن با اعتصاب کارگران در بخشهاي مختلف صنعت نفت، درگيريهاي گستردهاي ميان کارگران و پليس روي داد.
دومين قانون کار، در 60 ماده و 33 تبصره در سال 1337 توسط دولت منوچهر اقبال و با مشاوره سازمان بين المللي کار تهيه و پس از تصويب مجلس جايگزين قانون قبلي شد.
سومين قانون کار، پس از پيروزي انقلاب اسلامی در سال 1369 در 203 ماده و 121 تبصره در مجمع تشخيص مصلحت نظام به تصويب رسيد و به اجرا گذارده شد. این قانون در مناطق آزاد کشور موضوعیت ندارد.
ممنوعيت تحصن و اعتصاب و تظاهرات و همچنين داشتن سنديکاهاي کارگري از مهمترين رويدادهاي پس از انقلاب در زمينه قوانين و شرايط کار بود.
در سال ١٣٧٨ کارگاهها و مشاغل داراي ٥ نفر کارگر و کمتر تا پايان برنامه سوم توسعه از شمول قانون کار معاف شدند.
فصل ها و مباحث قانون کار
| فصل | موضوع | اول | دوم | سوم | چهارم | پنجم |
| 1 | تعاريف کلي و اصول | |||||
| 2 | قرارداد کار | تعريف قرارداد کار و شرايط اساسي انعقاد آن | تعليق قرارداد کار | خاتمه قرارداد کار | جبران خسارت از هر قبيل و پرداخت مزاياي پايان کار | |
| 3 | شرايط کار | حق السعي | مدت | تعطیلات و مرخصيها | شرايط کار، شرايط کار زنان نوجوانان | |
| 4 | حفاظت فني و بهداشت | کلیات | بازرسی کار | |||
| 5 | آموزش و اشتغال | کارآموز و مراکز کارآموزي | اشتغال | اشتغال اتباع بيگانه | ||
| 6 | تشکل هاي کارگري و کارفرمايي |
|||||
| 7 | مذاکرات و پيمانهاي دستهجمعي |
|||||
| 8 | خدمات رفاهي کارگران | |||||
| 9 | مراجع حل اختلاف | |||||
| 10 | شوراي عالي کار | |||||
| 11 | جرائم و مجازاتها | |||||
| 12 | مقررات متفرقه |
- کليه کارفرمايان، کارگران، کارآموزان، کارگاهها، موسسات توليدي، صنعتي، خدماتي و کشاورزي مکلف به تبعيت از اين قانون ميباشند.
- کارگران کارگاههاي خانوادگي که انجام کار آنها منحصراً توسط صاحب کار و همسر و اولاد وي انجام ميشود مشمول مقررات اين قانون نخواهند بود.
- اشخاص مشمول قانون استخدام کشوري يا ساير قوانين و مقررات خاص استخدامي نيز از پوشش اين قانون خارج هستند.
قلمرو قانون کار
- موسسات توليدي و صنعتي
- کليه کارفرمايان
- موسسات خدماتی
- کارآموزان
- کلیه کارگران
- کارگاهها
- موسسات کشاورزی